از حيث درجه بالاتر است از ثواب و پاداش استحقاقى ، چه خداوند متعال آن را توصيف فرموده باينكه فضلى است از جانب خداوند ، و سپس فضل را توصيف فرموده باينكه رستگارى بزرگى است ، و باز دليل بر اين مطلب اينست كه : پادشاه بزرگ وقتى كه پاداش و اجرت اجير را عطا نمود و سپس شخص ديگرى را خلعتى بخشيد ، اين خلعت ( بطبيعت حال ) بالاتر از آن اجرت و پاداش است . و ابن كثير خودش هم در جلد 4 تفسيرش در ص 147 گفته : در روايت صحيح از رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله رسيده كه فرمود : عمل كنيد و عمل خود را استوار سازيد و از راه خلوص و صدق آن را انجام دهيد و بدانيد كه عمل هيچكس هرگز او را داخل بهشت نميكند ، عرض كردند : درباره خود شما همچنين است ، يا رسول اللَّه ؟ فرمود آرى مگر اينكه رحمت و فضل خدا مرا فرا گيرد . تمام شد . و در اختيار و وسع تو ( خوانندهء عزيز ) است كه اين معنى را از روايت صحيحى كه بخارى در « صحيح » خود جلد 4 ص 264 از رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله آورده درك كنيد كه فرمود : حق خداوند بر بندگان اينست كه او را پرستش كنند و چيزى را در پرستش او شريك و انباز نياورند و حق بندگان بر خدا اينست كه موحدين را شكنجه و عذاب نفرمايد . و تو ( خوانندهء گرامى ) به خوبى آگاه هستى باينكه : اين مقدار از حق ثابت بر خداوند براى بندگان همانا بنا بتقرير عقل سليم است ، و امّا زايد بر آن از نعمتهاى ( الهى ) كه پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله از بيان آن سكوت فرموده نيست مگر فضل و احسان از جانب مولى ( پروردگار ) سبحان . و در روش و كار دولتها با افراد كارمندان مشاهده ميكنيد كه در مقابل انجام تكاليف و خيانت نكردن در آن پاداش و اجر آنها جز همان حقوق مقرر و رتبه‌هاى قانونى نيست ، و چنانچه يكى از آنها بترفيع مقامى يا رتبهء زيادى اضافه بر استحقاق نايل گردد ، بسبب خدمت اضافي ، زايد بر وظايف مقرره بر او است و كسى در ميان مردم نيست كه اين روش را بر حكومتها خورده گيرى نمايد و بدبين شود ، و اين